prof. dr hab. Bolesław Nowicki

Zainteresowania naukowe i dydaktyczne:

• Genetyka i ogólna hodowla zwierząt
• Behawior zwierząt gospodarskich
• Chów i hodowla kóz
• Gołębie ras mięsnych

ŻYCIORYS PROFESORA DOKTORA HABILITOWANEGO BOLESŁAWA NOWICKIEGO

Prof. dr hab. Bolesław Nowicki urodził się 2.04.1928 r. w Czortkowie, woj. tarnopolskie. Tam też ukończył szkołę powszechną. W roku 1945 wyjechał do Wałbrzycha, gdzie podjął pracę jako robotnik w Zjednoczeniu Przemysłu Lniarskiego. W latach 1948-1950 uczęszczał do Państwowego Gimnazjum i Liceum Handlowego w Wałbrzychu, a w roku 1950 rozpoczął studia na Wydziale Rolniczym Uniwersytetu i Politechniki we Wrocławiu. W latach 1951-1956 był studentem Wydziału Zootechnicznego Wyższej Szkoły Rolniczej we Wrocławiu.
W roku 1952, będąc jeszcze studentem II roku studiów, został zastępcą asystenta w Katedrze Ogólnej Hodowli Zwierząt WSR we Wrocławiu. Po ukończeniu w roku 1954 studiów pierwszego stopnia i uzyskaniu dyplomu inżyniera zootechnika awansował na stanowisko asystenta, a w roku 1956, tj. po otrzymaniu dyplomu magistra zootechnika, awansował na stanowisko starszego asystenta. W roku 1960 obronił pracę doktorską pt.: „Odziedziczalność niektórych cech użytkowych trzody chlewnej” i został adiunktem.
W latach 1957-1965 był współpracownikiem Zakładu Doświadczalnego w Pawłowicach k. Leszna, Instytutu Zootechniki, w dziale hodowli bydła i trzody chlewnej.
W roku 1958 prof. dr hab. B. Nowicki zainteresował się genetyką populacji i cech ilościowych. Już po roku (1959 r.) wydał pierwszy w Polsce skrypt zawierający metody szacowania parametrów genetycznych populacji i wskaźników korelacji genetycznej. Zagadnienia te były też przedmiotem Jego pracy doktorskiej, która zapoczątkowała liczne badania z zakresu genetyki populacji i cech ilościowych przeprowadzone w naszym kraju.
W roku 1961 Rada Wydziału Zootechnicznego WSR we Wrocławiu powierzyła Mu pełnienie obowiązków kierownika Katedry Ogólnej Hodowli Zwierząt w związku z przejściem na emeryturę dotychczasowego kierownika – prof. dr. hab. Tadeusza Olbrychta.
Prof. dr hab. Bolesław Nowicki habilitował się na Wydziale Hodowli Zwierząt WSR w Poznaniu w roku 1963 na podstawie rozprawy pt.: ,Oddziaływanie krewniaczego kojarzenia na wartość cech użytkowych krów rasy ncb”. Stanowisko docenta uzyskał w 1964 roku. W roku 1965 Minister Szkolnictwa Wyższego mianował Go kierownikiem Katedry Ogólnej Hodowli Zwierząt WSR we Wrocławiu. Katedrą tą kierował 34 lata, tj. do roku 1994.
Tytuł naukowy profesora nadzwyczajnego otrzymał w roku 1971, a tytuł profesora zwyczajnego w roku 1978.
Prof. dr hab. B. Nowicki został odznaczony wieloma odznaczeniami państwowymi, resortowymi i uczelnianymi. Otrzymał m. in.: Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski, Srebrny Krzyż Zasługi, Medal 40-lecia PRL, Medal Komisji Edukacji Narodowej, Złotą Odznakę ZNP, Odznakę Zasłużony Nauczyciel PRL, Odznakę Zasłużony dla Dolnego Śląska, Odznakę za Zasługi dla woj. zielonogórskiego, Odznakę za Zasługi dla woj. leszczyńskiego i Odznakę za Zasługi dla woj. legnickiego, Medal za Zasługi dla Akademii Rolniczej w Szczecinie, Medal za Zasługi dla Akademii Rolniczej we Wrocławiu, Odznakę Zasłużony dla Akademii Rolniczej we Wrocławiu. Był też laureatem 4 nagród ministerialnych i wielu rektorskich.

CHARAKTERYSTYKA DZIAŁALNOŚCI NAUKOWEJ, DYDAKTYCZNEJ, POPULARYZATORSKIEJ I ORGANIZACYJNEJ

Dorobek naukowy, dydaktyczny i popularyzatorski prof. dr hab. B. Nowickiego jest bogaty, różnorodny i bardzo znaczący dla rozwoju nauk zootechnicznych, zwłaszcza genetyki i hodowli zwierząt. Opublikował 75 oryginalnych prac naukowych, 72 artykuły popularnonaukowe, 6 komunikatów i doniesień, 26 podręczników różnych wydań oraz 11 skryptów.
Prof. B. Nowicki przez 4 lata (1961-1965) pełnił obowiązki kierownika Katedry Genetyki i Ogólnej Hodowli Zwierząt, a potem przez okres 30 lat, tj. w latach 1965-1994, był jej kierownikiem. W tym okresie dzięki dużemu zaangażowaniu prof. Nowickiego znacznie poszerzył się profil badań naukowych i zajęć dydaktycznych prowadzonych w katedrze. Prof. B. Nowicki, jeszcze jako asystent, opublikował skrypt pt.: „Pewne wybrane zagadnienia z genetyki populacji i ich zastosowanie do teorii dziedziczenia cech użytkowych i selekcji”, WSR we Wrocławiu, 5, 1959. Była to pierwsza w Polsce publikacja z zakresu genetyki cech ilościowych, która umożliwiła wdrożenie do polskiej zootechniki metod badań z tej nieznanej wówczas w kraju dziedziny nauki. Z tego zakresu w roku 1960 obronił pracę doktorską pt.: „Odziedziczalność niektórych cech użytkowych trzody chlewnej”. Zaowocowało to powstaniem we Wrocławiu tzw. wrocławskiej szkoły genetyki populacji i metod hodowli zwierząt, której członkami zgromadzonymi wokół prof. dr. hab. B. Nowickiego byli młodzi naukowcy z WSR i Uniwersytetu Wrocławskiego, a kontynuatorami byli i są pracownicy Katedry Genetyki i Ogólnej Hodowli Zwierząt AR we Wrocławiu.
Efektem prężnie działającego zespołu stworzonego przez prof. dr. hab. B. Nowickiego był szybki rozwój tej dziedziny nauki we Wrocławiu, a następnie w innych ośrodkach naukowych (Kraków, Warszawa, Poznań). Ukazało się wiele cennych, bardzo często cytowanych prac naukowych, książek i opracowań wdrożeniowych. Prof. dr hab. B. Nowicki wraz ze współautorami opublikował 41 prac naukowych z zakresu genetyki populacji i metod hodowlanych stosowanych w populacji zwierząt. Badania takie są kontynuowane. Można więc stwierdzić, że stworzona przez prof. dr. hab. B. Nowickiego szkoła naukowa z zakresu genetyki populacji i metod hodowli zwierząt stale się rozwija i umacnia kadrowo.
W czasie kierowania przez prof. dr. hab. B. Nowickiego Katedrą nastąpił też znaczny rozwój kadry naukowej. Wielu pracowników katedry i osób spoza niej uzyskało stopień doktora – 19, w tym 14 wypromował prof. dr hab. B. Nowicki, a doktora habilitowanego – 8 nauczycieli akademickich. Spośród 8 doktorów habilitowanych wypromowanych w tym okresie w katedrze tytul profesora uzyskało 7 nauczycieli akademickich. Jest to niewątpliwie rzadko spotykany dynamiczny rozwój kadry naukowej. Osiągnięcia te świadczą o bardzo życzliwej atmosferze i dobrych warunkach stworzonych przez prof. dr. hab. B. Nowickiego oraz o Jego bezpośrednim zaangażowaniu. W wielu przypadkach zagadnienia stanowiące podstawę dysertacji doktorskich stały się kierunkami dalszych badań ich autorów, a także innych pracowników nauki. Świadczy to dobitnie o dużym rozeznaniu, umiejętności wyszukiwania i inicjowania przyszłościowych i ważnych dla rozwoju nauki tematów. Do takich kierunków należą: genetyka cech ilościowych, planowanie i organizacja pracy hodowlanej, krzyżowanie różnych ras zwierząt, problemy użytkowania zwierząt w pobliżu dużych zakładów przemysłowych, reakcje zwierząt na stres, chów i hodowla kóz i gołębi mięsnego kierunku użytkowania.
Prof. dr hab. B. Nowicki skupiał wokół siebie również bardzo wielu magistrantów, którym poświęcał zawsze dużo czasu. Był opiekunem około 240 magistrantów, którzy napisali prace pod Jego kierunkiem. Niektóre z tych prac uzyskały nagrody na ogólnopolskim konkursie prac magisterskich.
Szczególnie istotnymi osiągnięciami prof. dr. hab. B. Nowickiego, jako doświadczonego naukowca i nauczyciela akademickiego, jest autorstwo wielu dzieł zwartych – skryptów i podręczników, które w znacznym stopniu wypełniły istniejącą lukę wydawniczą, były bardzo potrzebne i cieszyły się dużym zainteresowaniem studentów i czytelników zajmujących się hodowlą zwierząt. Nakłady tych książek szybko się wyczerpały. Zaistniała więc konieczność drukowania nowych wydań kilku podręczników, np.: „Ogólna hodowla zwierząt” miała ich cztery, „Genetyka i metody doskonalenia zwierząt” – 2, „Zachowanie się zwierząt gospodarskich – 2 i jedno wydanie rosyjskie, „Kozy. Chów i hodowla” – 3, „Genetyka i metody hodowli zwierząt gospodarskich” (skrypt) – 4.
Lata 1993-1998 to okres, w którym prof. dr hab. B. Nowicki opublikował szczególnie dużo książek – 6 podręczników i 4 skrypty, dwie następne książki są w druku. Wspaniałą cechą Profesora B. Nowickiego jest to, że potrafił zainicjować, zainteresować tą działalnością młodszych współpracowników i konsekwentnie dążyć do wyznaczonego przez siebie celu. Powstały więc dzieła autorstwa kilkuosobowych zespołów, w których główną rolę odgrywał zawsze prof. B. Nowicki. Do tych znaczących dzieł zwartych o zasięgu krajowym zaliczyć należy następujące podręczniki: „Genetyka i podstawy hodowli zwierząt”, „Atlas ras zwierząt gospodarskich”, „Leksykon z zakresu genetyki i hodowli zwierząt”, „Gołębie. Chów, hodowla i rasy”, „Rozród zwierząt gospodarskich”, „Kozy. Chów i hodowla”.
Wiele z książek opublikowanych przez prof. dr. hab. B. Nowickiego było podstawą nowych przedmiotów wprowadzonych do programu studiów zootechnicznych, których był inicjatorem i wykładowcą. Tymi przedmiotami są: „Historia zootechniki”, „Zachowanie się zwierząt gospodarskich”, „Problemy płodności zwierząt gospodarskich” (obecnie „Biologia rozrodu zwierząt gospodarskich”), „Typy i rasy zwierząt gospodarskich”, „Hodowla kóz”. Podręczniki „Ogólna hodowla zwierząt”, a następnie „Genetyka i podstawy hodowli zwierząt” były przez kilkadziesiąt lat podstawowymi podręcznikami akademickimi do przedmiotu „Genetyka i ogólna hodowla zwierząt” nie tylko w Akademii Rolniczej we Wrocławiu (na wydziałach: Zootechnicznym i Weterynaryjnym), ale także w innych akademiach rolniczych w Polsce. O wartości i randze podręcznika pt.: „Ogólna hodowla zwierząt”, pierwszego w kraju, świadczy fakt, że stał się on pierwowzorem skryptów i podręczników, które ukazały się w późniejszym okresie w innych uczelniach krajowych i zagranicznych. Prof. dr hab. B. Nowicki oprócz tego, że tworzył zespoły opracowujące skrypty i podręczniki, to zachęcał swoich współpracowników do samodzielnego ich pisania.
W okresie, kiedy był kierownikiem Katedry Genetyki i Ogólnej Hodowli Zwierząt, ukazało się łącznie 45 podręczników, skryptów i przewodników do ćwiczeń do różnych przedmiotów i z różnych dziedzin nauk zootechnicznych, z tego 19 napisanych bez udziału profesora Nowickiego. Pod tym względem prof. dr hab. B. Nowicki, jak też zespół przez Niego kierowany, mają bardzo znaczący udział w ogólnej liczbie książek z zakresu nauk zootechnicznych, które ukazały się w kraju. Trzeba tu wyraźnie podkreślić, że ten rodzaj działalności zespołu nauczycieli akademickich Katedry Genetyki i Ogólnej Hodowli Zwierząt jest nadal kontynuowany, co jest ogromną zasługą prof. dr. hab. B. Nowickiego.
Prof. dr hab. B. Nowicki jest także znanym popularyzatorem wiedzy z zakresu hodowli zwierząt, zwłaszcza kóz. Był i jest zapraszany jako wykładowca na spotkania z hodowcami i pracownikami instytucji zajmującymi się sprawami hodowli zwierząt. Swoją wiedzę z zakresu metod hodowlanych wdraża do praktyki, hodując gołębie. Jest twórcą nowej rasy mięsnej, nazwanej „wrocławska mięsna”, która cechuje się bardzo dobrymi cechami mięsnymi i jednocześnie dobrymi zdolnościami lotnymi.
Prof. dr hab. B. – Nowicki jest członkiem liczących się w kraju i za granicą towarzystw naukowych, na posiedzeniach których brał i bierze czynny udział. Jest lubianym przez studentów i bardzo cenionym wykładowcą wielu przedmiotów na różnych wydziałach w Akademii Rolniczej. Pełnił też wiele funkcji związanych ściśle z procesem dydaktycznym. W latach 1969-1972 był prodziekanem Wydziału Zootechnicznego w WSR we Wrocławiu.

Opracowanie:
Prof. dr hab. Edward Pawlina
Prof. dr hab. Andrzej Filistowicz